تبلیغات
تحقیقات دبیرستان و راهنمایی - آثار دهخدا
آرشیو موضوعی
نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبلاگ چیست؟






صفحات وبلاگ
خبرنامه
لینكستان
درباره ...

Designed By : DavoodSysteM
Powered By : MihanBlog

:: آثار دهخدا

امثال و حکم:


دهخدا خود نقل میکرد که درکودکی شبی بالای بام خوابیده بود و درباره یکی ازمثلهای متداول درزبان فارسی می اندیشید، ازاسم «مثل» آگاه نبود، همین قدر درک میکرد که آن جمله ازنوع کلمات و لغات معمول نیست. قلم برداشت وچند تا ازآن نوع یادداشت کرد. این نخستین قدمی بود که درراه تدوین امثال و لغات پارسی برداشت. وی سالیان دراز به تدوین لغت نامه کبیر خود پرداخت و امثال راهم مانند لاروس بزرگ (6و8 جلد) داخل لغات کرده بود. مرحوم اعتمادالدوله قراگزلو وزیر معارف وقت بدان سبب که طبع لغت نامه با وسایل آن عهد میسر نبود، ازایشان درخواست کرد امثال و حکم را ازیادداشتها مجزا کند و جداگانه منتشر سازد. استاد نیز موافقت کرد وازمیان یادداشتهای خود آنچه مثل، حکمت، اصطلاح و حتی اخبار و احادیث بود، بیرون کشید و مجموع را به نام «امثال حکم» درچهار مجلد به سالهای 1308-1311 درتهران به همت مرحوم قراگزلو به طبع رسانید، ودر پایان کتاب فهرست اعلامی برآن افزود. گروهی خرده گرفتند که عنوان کتاب امثال و حکم است ولی در طی آن، اصطلاحات و کنایات و اخبار واحادیثی که مثل نیستند، فراوان آمده.
دهخدا به نگارنده اظهار داشت: من خود متوجه این نکته بودم، ولی ازانتخاب عنوانی مطول نظیر«امثال و حکم و مصطلاحات و
کنایات و اخبار و احادیث ....» خودداری وبه عنوان ساده «امثال و حکم» اکتفا کردم. راه دیگر هم حذف اصطلاحات و کنایات و غیره بود، که اگر استاد بدین کار دست می یازید، خوانندگان کتاب خود را ازفواید بسیار محروم میکرد.
نکته دیگر درباب این کتاب، نداشتن مقدمه آن است. اصولاً، استاد علامه درباب مقدمه کتابهای خود احتیاطی عجیب مقرون به وسواس داشت. در پاسخ سؤال نگارنده، راجع به علت عدم تحریر مقدمه برای امثال و حکم اظهار داشت: «درزبان فرانسوی هفده لغت پیدا کردم که درفرهنگهای عربی و فارسی همه آنها را «مثل» ترجمه کرده اند و درفرهنگهای بزرگ فرانسوی، تعریفهایی که برای آنها نوشته اند، مقنع نیست و نمی توان با آن تعریفات آنها را ازیکدیگر تمیز داد. ناگزیر توسط یکی ازاستادان فرانسوی دانشکده حقوق نامه ای به فرهنگستان فرانسه نوشتم واختلاف دقیق مفهوم آن هفده لغت را خواستار شدم. پاسخی که رسید، تکرار مطالبی بود که درلغت های فرانسوی آمده بود. و به هیچ وجه مرا اقناع نکرد. ازاین رو ازنوشتن مقدمه و تعریف مثل و حکمت و غیره خودداری کردم. و کتاب را بدون مقدمه منتشر ساختم.
استاد فقید بهمنیار به نگارنده اظهار داشتند که خود چند سال به تدوین امثال پارسی مشغول بودند و چون امثال حکم دهخدا منتشر گردید ازادامه کار و طبع نوشته های خود صرفنظر نمودند، ولی بعدها یادداشتهای خود را درتعریف «مثل» و تقسیم آن، درمجله یغما دوره های دوم و سوم چاپ کردند، و می توان این سلسله مقالات را مدخل و مقدمه امثال و حکم دهخدا دانست.انتشار امثال و حکم دهخدا در1311 درمجامع ادبی تهران به منزله حادثه ای ادبی تلقی شد، ودر انجمن ادبی ایران که درمنزل مرحوم افسر برپا میشد، مجلسی به افتخار استاد دهخدا بدین مناسبت تشکیل گردید و استاد فروزانفر شرحی مشبع درباب شخصیت علامه و مزایای دوره امثال و حکم بیان کردند.


ترجمه عظمت و انحطاط رومیان:


تألیف منتسکیو. استاد این کتاب را درجوانی ترجمه کرده اند ولی تاکنون به طبع آن اقدام نشده.

ترجمه روح القوانین:


تألیف منتسکیو. این کتاب را نیز استاد درجوانی ترجمه کرده اند و هنوزچاپ نشده است.

فرهنگ فرانسه به فارسی:


استاد ازآغازجوانی تا اواخرعمر به تألیف فرهنگ فرانسه به فارسی مشغول بودند. مواد این کتاب فراهم گردیده، وآن شامل لغات علمی، ادبی، تاریخی، جغرافیایی و طبی زبان فرانسه با معادل آنها درزبانهای فارسی و عربی است. مرحوم دهخدا این معادلها را با تتبع دقیق درسالیان متمادی ازمتون امهات کتب فارسی و عربی استخراج کرده اند. این کتاب نیز به طبع نرسیده است.


شرح حال ابوریحان محمّدبن احمد خوارزمی بیرونی که مقارن هزاره تولد بیرونی تألیف و به جای پنج شماره مجله آموزش و پرورش ازانتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ درمهرماه 1324 منتشر گردیده، و سپس عین آن درلغت نامه تجدید طبع شده است.

تعلیقات بردیوان ناصرخسرو:

دیوان قصاید و مقطعات حکیم ناصرخسرو به ضمیمه روشنایی نامه و سعادت نامه به تصحیح مرحوم حاج سیّد نصرالله تقوی و مقدمه آقای تقی زاده و تعلیقات آقای مینوی درتهران به سالهای 1304-1307 هجری - شمسی. به طبع رسیده است. یادداشتهای علامه دهخدا درتصحیح اشعار و بعضی نکات با مقدمه ای دلکش ازصفحه 619 دیوان مزبور به بعد چاپ شده است. بعدهانیز مرحوم ادیب پیشاوری درتصحیح برخی اشعار ناصرنظراتی اظهار کرده اند که درپایان دیوان خود آن مرحوم که به اهتمام مرحوم عبدالرسولی در1312 درتهران طبع شده، به عنوان «رساله نقد حاضر» به چاپ رسیده است. آقای مسرور هم درمجله ارمغان سال دوازدهم انتقاداتی برتصحیحات استاد منتشرکرده اند.

دیوان سیّد حسن غزنوی:

دیوان سید حسن غزنوی ملقب به اشرف، به اهتمام آقای مدرس رضوی درتهران به سال 1328 به طبع رسیده است. آقای مدرس پس ازاتمام متن دیوان، آن رابه نظر علامه دهخدا و استاد فروزانفر رسانیدندو یادداشت های ایشان را درتصحیح اشعاردرپایان کتاب جای دادند. تصحیحات مرحوم دهخدادرصفحات 361-376 آن کتاب مندرج است.

دیوان حافظ :

مرحوم دهخدا یک بار دیوان حافظ چاپ خلخالی ( تهران 1306 ه.ش) را پس از انتشار تصحیح کردند و با ردیگر دیوان خواجه مصحح علامه محمد قزوینی (تهران 1320 ه. ش) را پس از طبع و انتشار تصحیح کردند و بار دیگر دیوان خواجه مصحح علامه محمد قزوینی ( تهران 1320 ه.ش.) را پس از انتشار تصحیح نمودند. نگارنده آنچه را اسناد در حواشی نسخه دیوان طبع قزوینی یادداشت کرده بودند در مجله دانش سال دوم شماره هشتم به طبع رسانیده و امیدوار است روزی نیز تصحیحات ایشان را در حواشی نسخه خلخالی نوشته اند انتشار دهد .


دیوان منوچهری:

دیوان منوچهری را دهخدا ازروی قریب بیست نسخه خطی و چاپی تصحیح کرده اند.

دیوان فرخی:

دیوان فرخی رااستاد علامه از روی نسخ متعدد خطی و چاپی تصحیح کرده اند. درآن زمان گروهی ازفاضلان عصر درمحضر ایشان حاضر میشدند ودرتصحیح اشعار تبادل نظر میکردند. .


دیوان مسعود سعد:

قسمتی ازدیوان مسعود سعد سلمان را نیز دهخدا تصحیح کردند که تا کنون به چاپ نرسیده.

دیوان سوزنی:

درکتابخانه استاد نسخه ای ازدیوان سوزنی سمرقندی است که تمام آن راتصحیح کرده اند.

لغت فرس اسدی:

تصحیحات لغت فرس اسدی به قلم استاد درطی سالهای متمادی درحواشی دو نسخه چاپ پاول هرن و چاپ مرحوم عباس اقبال یادداشت شده است. نمونه ای ازاین تصحیحات: درنسخه چاپ اقبال، ص 33 آمده:


صحاح الفرس:

ازصحاح الفرس که دومین کتاب لغت فارسی موجود است، تاکنون سه نسخه به دست آمده است که یک نسخه متعلق به کتابخانه استاد دهخدا است، و استاد آن راتصحیح کرده و مقدمه ای برای آن نوشته اند. آقای عبدالعلی طاعتی نیز نسخه نفیسی ازاین کتاب دارند و تصحیح این کتاب را به عنوان پایان نامه دکتری ادبیات فارسی به عهده گرفته و یادداشتهای علامه دهخدا رادرطی کتاب خود با ذکر مأخذ وارد کرده اند، و خوانندگان پس ازطبع صحاح الفرس ازآنها آگاه خواهند شد.

تصحیح دیوان ابن یمین:

استاد دهخدا دیوان ابن یمین راتصحیح کرده اند و نسخه مصحح ایشان اکنون درکتابخانه مجلس شورای ملی است، و مرحوم رشید یاسمی درترجمه احوال ابن یمین ازاین کتاب استفاده کرده است.

صحیح یوسف و زلیخا:

مرحوم دهخدا نسخه ای خطی از یوسف و زلیخا منسوب به فردوسی در کتابخانه خود داشتند که تمام آن را تصحیح و تحشیه کرده اند. ایشان بر خلاف بعض معاصران از جهت ارزش ادبی بدین کتاب علاقه بسیار داشتند.

مجموعه مقالات:

مقالات اجتماعی - سیاسی علامه به نام «چرند پرند» و همه سر مقاله های روزنامه صور اسرافیل چاپ تهران (به استثنای نمره بیستم که هر دو مقاله به قلم مرحوم جهانگیر خان است) و صور اسرافیل چاپ ایوردن سوییس و روزنامه سروش طبع استانبول و ایران کنونی چاپ تهران و آفتاب(روزنامه نیم رسمی دوره ناصر الملک در تهران) و چند مقاله در روزنامه «شوروی» چاپ تهران طبع شده است. آقای سعید نفیسی مقالات «چرند پرند» ایشان را از روزنامه صوراسرافیل تهران استخراج کرده و در «شاهکاری های نثر فارسی معاصر» تهران 1330 به طبع رسانیده اند. نگارنده این سطور بر آن است که مجموعه مقالات مذکور را در یک مجلد به دسترس خواستاران آثار استاد بگذارد.

پندها وکلمات قصار:

استاد مجموعه ای دارد شامل جمله های کوتاه و حاوی مطالب فلسفی و اخلاقی نغز، به سبک پندهای لارشفوکو. این مجموعه به طبع نرسیده است.

دیوان دهخدا :

استاد دهخدا که در نظم و نثر متبحر و مخصوصاً در دواین شعرای قدیم تتبع داشت، و سالها به تصحیح دیوان گویندگان بزرگ مشغو ل بود، گاه به سرودن اشعار اقبال میکرد. اشعار دهخدا را می توان به سه قسم تقسیم کرد:

1- اشعاری که به سبک متقدمان سروده. بعضی ازاین نوع دارای چنان جزالت و استحکامی است که تشخیص آنها ازگفته های شعرای قدیم دشوار می نماید.

2- اشعاری که درآنها تجدد ادبی به کا ررفته است. بسیاری ازادیبان معاصر مسمط «یاد آر ز شمع مرده یاد آر» او را نخستین نمونه شعر نو به شمار می آورند.

3- اشعار فکاهی که تعمداً به زبان عامیانه پرداخته است.

لغت نامه:

همان گونه که پیداست لغت نامه مهم ترین و اساسی ترین اثر دهخدا و حتی شاید همه نویسندگان معاصر است و بیشتر شهرت و احترامی که دهخدا داراست به خاطر لغتنامه اوست. بنا به باور بسیاری چنین کار بزرگ و چنین سرمایه گذاری عظیمی برای زبان فارسی را به غیر از دهخدا تنها فردوسی انجام داده بود. تالیف لغت نامه دهخدا تاثیر بزرگی در پایداری و جاودانگی زبان فارسی گذاشت. امروز در ایران به هر کتابخانه ای که برویم از میزان مراجعانی که در جستجوی معنای کلمه ای یا مطلبی علمی مجلدات لغت نامه دهخدا را ورق می زنند می توانیم به به راحتی ارزش و اهمیت این کتاب را درک کنیم.
:: نوع مطلب : عمومی ,

:: نوشته شده توسط : شوتوکان در سه شنبه 29 فروردین 1385 و ساعت 04:04 ق.ظ

:: ویرایش شده در سه شنبه 29 فروردین 1385 و ساعت 06:04 ق.ظ

لینك ثابت   نظرات ( )

:: مطالب پیشین